Kalwinizm - Zbigniew Karczewski

Pojęcie kalwinizmu
Czym jest kalwinizm? Samo słowo zostało po raz pierwszy użyte przez luterańskiego teologa Joachima Westphala między 1549 a 1555 rokiem. Inne synonimiczne terminy to ewangelicyzm reformowany, protestantyzm reformowany, wiara reformowana (ang. Reformed Faith).

Definicje leksykalne
„Kalwinizm – doktryna religijna stworzona przez Jana Kalwina, wyłożona najpełniej w ostatecznej redakcji Institutio Christianae religionis [Nauka religii chrześcijańskiej] z 1559-60 r., stanowiąca istotny element doktryny ewangelicyzmu reformowanego.”1 Taką niezwykle zwięzłą i wąską definicję podaje Religia. Encyklopedia PWN. Termin kalwinizm oznacza tu teologiczne nauczanie2 Jana Kalwina.

Encyklopedia chrześcijaństwa rozszerza podaną wcześniej definicję. Wedle niej „kalwinizm jest szczególną odmianą protestantyzmu. Jego głównym i najbardziej wpływowym przedstawicielem jest Jan Kalwin.”3 Inni wymieniani współtwórcy kalwinizmu to Ulrich Zwingli4, Henryk Bullinger5, Wilhelm Farel6, Jan Łaski7, Jan Knox8, Marcin Bucer9.

Hasło encyklopedyczne zawiera cztery grupy cech, określone jako „główne kierunki kalwinizmu”:

1. Kalwinizm podkreśla pozytywną wartość Prawa, utrzymując, że Ewangelia wyraża jego treść i że jest ono formą Ewangelii10. Uznaje jedność Starego i Nowego Testamentu oraz ciągłość przymierza Boga z Jego ludem.
2. Kalwinizm przyjmuje za Lutrem prawdę o Bogu usprawiedliwiającym grzeszników za darmo i zbawiającym ich bez zasług, dzięki czystej łasce. Jednocześnie kładzie nacisk na konieczne uświęcenie wierzących, którzy zostali usprawiedliwieni. Jest to reforma zarówno doktryny, jak i życia. Następuje „sekularyzacja świętości” czyli przemieszczenie „całej sfery ludzkiej egzystencji w perspektywie uświęcenia boskiego i ludzkiego. Jest to uświęcenie życia, którego główną podporą jest uświęcenie pracy, nadające szczególny charakter naśladowcom Kalwina” (A. McGrath). Kalwinizm zapoczątkował „ascezę wewnątrzświatową” (M. Weber), która z jednej strony przyczyniła się do zaniku feudalnych struktur ekonomicznych, a z drugiej zapoczątkowała procesy sprzyjające rozwojowi kapitalizmu. Np. odrzucone zostało przekonanie, że pomnażanie bogactw jest grzeszne; wielką wartość przypisano cnotom społecznym, takim jak: wstrzemięźliwy styl życia, surowość obyczajów, uświęcenie pracy manualnej traktowanej jako powołanie od Boga, pilność w pracy zawodowej, gromadzenie dóbr nie do konsumpcji lecz w celu odpowiedniego dalszego wykorzystania.
3. Wierzący kalwinista może zaangażować w otaczający świat swoją najlepszą energię moralną i duchową bez konieczności zabiegania o własne zbawienie: jest ono wyłącznym darem Boga, który „od wieczności” wybiera i przeznacza wybranych do tego, aby byli zbawieni. Szczególną rolę ta doktryna o predestynacji11 zajmuje w protestantyzmie reformowanym od czasu Synodu w Dortrechcie (1618-19).12
4. Kościoły reformowane opierają się na wspólnych zasadach XVI–wiecznej Reformacji protestanckiej: sola Scriptura (tylko Pismo), sola gratia (tylko łaska), sola fide (tylko wiara), solus Christus (tylko Chrystus) formułując dodatkową, specyficznie kalwińską: soli Deo gloria (tylko Bogu chwała). W dziedzinie etyki podkreślają wartość Dekalogu, streszczonego w podwójnym przykazaniu miłości Boga i bliźniego, akcentują znaczenie wolności oraz indywidualnej odpowiedzialności każdego z wierzących przed Bogiem w obliczu swoich konkretnych wyborów. W zakresie struktury organizacyjnej przyjmują porządek synodalny [także kongregacjonalny – dop. Z.K.].

CAŁY TEKST